Feminist education – the feminist classroom – is and should be a place where there is a sense of struggle, where there is visible acknowledgment of the union of theory and practice, where we work together as teachers and students to overcome the estrangement and alienation that have become so much the norm in the contemporary university. Most importantly, feminist pedagogy should engage students in a learning process that makes the world “more than less real.”

bell hooks, Teaching Community: A Pedagogy of Hope

De convergentie van feminisme en cureren heeft een rijke geschiedenis, geworteld in de vroege dagen van de feministische kunstbeweging eind jaren zestig in de Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk (de dominante locaties voor de vroege ontwikkeling van de beweging). In 1971 publiceerde de kunsthistorica en curator Linda Nochlin Why Have There Been No Great Women Artists?, waarin ze het onevenwicht tussen mannelijke en vrouwelijke kunstenaars koppelde aan de organisatie van onderwijs en institutionele structuren. Een jaar later, in 1972, organiseerden kunstenaars Judy Chicago en Miriam Shapiro de eerste feministische tentoonstelling, WomanHouse, als onderdeel van het Fresno Feminist Art Program.

De voorbije decennia werd de feministische beweging steeds breder en inclusiever onder invloed van globalisering, kruispuntdenken, queer theory en een anti-essentialistische visie op gender, feminisme en cultuur. Waar in eerste instantie de nadruk gelegd werd op de representatie van vrouwen in kunstonderwijs, tentoonstellingen en museumcollecties, verschoof de focus van het curatoriële discours naar op wat het kan betekenen om te cureren vanuit een feministisch standpunt (archieven en geschiedenissen (de)construeren; andere interpretatieschema’s voor het bekijken en selecteren van kunstwerken; nieuwe concepten over wat belangrijk is om te tonen en de manier waarop.

In de afgelopen jaren heeft cureren steeds meer te maken gekregen met evoluerende concepten van burgerschap, politiek en publieke participatie, vooral in de context van sociale rechtvaardigheid en activisme. Deze verschuiving is beïnvloed door een breed scala aan feministische gezichtspunten, waaronder zwart feminisme, dekoloniaal feminisme, ecofeminisme, hydrofeminisme, crip-feminisme en transfeminisme. Deze theorieën hebben cruciale tools en concepten geïntroduceerd zoals zorg, intersectionaliteit en situering, die een kritische blik werpen op machtsdynamieken en de verweven lagen van dominantie en marginalisering blootleggen.

Tegenwoordig bevorderen intersectioneel feministisch denken en handelen concepten van gelijkheid, vrijheid en zorg die verder gaan dan traditionele genderopvattingen. Dit ethos wordt ook weerspiegeld in de kunstwereld. Hoewel nieuwe ontwikkelingen in de kunsten de curatoriële praktijk snel beïnvloeden, dringen ze niet altijd even snel door in het onderwijs en de methodologieën ervan. Hoe kunnen intersectionele feministische strategieën en perspectieven worden geïntegreerd in de curatoriële pedagogiek, in lijn met het veranderende curatoriële en culturele landschap? Dit kan betekenen dat we traditionele onderwijskaders heroverwegen door een feministische lens, waarbij we een leeromgeving creëren die gemarginaliseerde perspectieven omarmt. Het zou een ruimte zijn waar deelnemers actief bijdragen aan de inhoud van het programma en waar machtsonevenwichtigheden in kennisproductie kritisch worden onderzocht. Bovendien zou er mogelijk de voorkeur worden gegeven aan het onderwijzen van affectieve, ervaringsgerichte, transdisciplinaire benaderingen van cureren boven meer representatieve vormen.

Feministische pedagogiek, geworteld in feministische theorie en kritische pedagogiek, is geïnspireerd door denkers zoals bell hooks, Paulo Freire, Peter McLaren, Patricia Lather, Kimberlé Crenshaw, Ileana Jiminez, en Audre Lorde. Deze benadering benadrukt de gedeelde machtsdynamieken binnen leeromgevingen. Het erkent dat kennis niet alleen individueel wordt verworven, maar sociaal wordt geproduceerd door samenwerking en interactie. Door studenten bewust te maken van deze dynamieken, stelt feministische pedagogiek hen in staat hun rol als actieve kennisdragers te erkennen, wat de educatieve ervaring aanzienlijk verruimt. Het is ook cruciaal om de interactie tussen onderwijs, ouderschap, reproductief werk en kinderopvang in overweging te nemen. Zoals bell hooks stelt in Teaching Community: A Pedagogy of Hope, kan een directe confrontatie met de realiteit de basis vormen voor curatoriële educatie. Dit houdt in dat we verder moeten gaan dan alleen theoretische oefeningen of hypothetische vragen, en ons moeten richten op de daadwerkelijke situaties die de complexiteit van de wereld onthullen.

Het onderzoek verkent pedagogische en curatoriële vraagstukken aan de hand van een reeks boekrecensies in De Witte Raaf en experimentele masterclasses, met een focus op feministische, belichaamde en dekoloniale curatoriële praktijken. Deze masterclasses benadrukken het belang van interdisciplinair en interinstitutioneel samenwerken en uitwisselen. Het project culmineert in een tweedaagse bijeenkomst, georganiseerd in samenwerking met Sonia D’Alto, Jana Haeckel en de Archival Sensations Research Cluster, wat zal resulteren in een gedragscode ter ondersteuning van de toekomstige ontwikkeling van de opleiding.

Feminist education – the feminist classroom – is and should be a place where there is a sense of struggle, where there is visible acknowledgment of the union of theory and practice, where we work together as teachers and students to overcome the estrangement and alienation that have become so much the norm in the contemporary university. Most importantly, feminist pedagogy should engage students in a learning process that makes the world “more than less real.”

bell hooks, Teaching Community: A Pedagogy of Hope

The convergence of feminism and curating has a rich history, rooted in the early days of the feminist art movement in the late sixties in the United States and the United Kingdom (the dominant locations for the movement's early development). In 1971, the art historian and curator Linda Nochlin published Why Have There Been No Great Women Artists?, in which she linked the imbalance between male and female artists to the organisation of education and institutional structures. A year later, in 1972, artists Judy Chicago and Miriam Shapiro organised the first feminist exhibition, WomanHouse, as part of the Fresno Feminist Art Program.

While these initiatives initially arose in response to the underrepresentation of female artists in exhibitions, art collections, and education, the focus has gradually evolved to encompass various feminist perspectives in curating. This includes building and deconstructing archives and narratives, developing new interpretative frameworks, and identifying structural inequalities within the art world. In recent years, curating has increasingly engaged with evolving concepts of citizenship, politics, and public participation, especially in the context of social justice and activism. This shift has been informed by a wide range of feminist viewpoints, including Black feminism, decolonial feminism, ecofeminism, hydrofeminism, crip feminism, and transfeminism. These theories have introduced crucial tools and concepts like care, intersectionality, and situatedness, offering a critical examination of power dynamics and revealing the intertwined layers of domination and marginalisation.

Today, intersectional feminist thought and action advance ideas of equality, freedom, and care, extending beyond traditional gender distinctions. This ethos is reflected in the art field as well. While new developments in the arts rapidly influence curatorial practice, they do not always permeate education and its methodologies at the same pace. How can intersectional feminist strategies and perspectives be integrated into curatorial pedagogy, aligning with the evolving curatorial and cultural landscape? This may involve reevaluating traditional educational barriers through a feminist lens, establishing an educational environment that embraces marginalized perspectives. It would be a space where participants actively contribute to the program's content and where power imbalances in knowledge creation are critically examined. Additionally, there may be a preference for teaching affective, experiential, transdisciplinary approaches to curation over more representative forms.

Feminist pedagogy, rooted in feminist theory and critical pedagogy, draws inspiration from thinkers such as Paulo Freire, Peter McLaren, Patricia Lather, Kimberlé Crenshaw, Ileana Jiminez, and Audre Lorde, and emphasises the shared power dynamics within learning environments. It recognises that knowledge is socially produced through collaboration and interaction, rather than being individually acquired. This approach seeks to connect social justice with learning, creating a community where students and instructors co-construct knowledge while acknowledging diverse identities and experiences. By facilitating awareness of power dynamics within the classroom, feminist pedagogy empowers students to recognise their positions as holders of knowledge, thereby expanding the educational experience. Finally, it is worth considering the interplay among education, parenthood, reproductive labor, and childcare. As bell hooks advocates in Teaching Community: A Pedagogy of Hope, a direct confrontation with reality can be a starting point for curatorial education, moving beyond mere exercises or speculative questioning to look into real situations that illuminate the complexities of the world.

The research addresses pedagogical and curatorial concerns through a series of book reviews in De Witte Raaf and experimental masterclasses focused on feminist, embodied, and decolonial curatorial practices. These masterclasses emphasise interdisciplinary and cross-institutional collaboration and exchange. The project culminates in a two-day assembly organised in partnership with Sonia D’Alto, Jana Haeckel, and the Archival Sensations Research Cluster, which will produce a code of practice to further inform the future of curatorial studies.