Dit onderzoeksproject verkende de raakvlakken tussen het oeuvre van Samuel Beckett en het Japanse Noh theater. Beide theaterpraktijken hebben een bijzondere verhouding tot spoken, afwezigheid, (non-)actie, performativiteit en de relatie tussen subject en object. De aanleiding voor dit onderzoeksproject was tweeledig. Enerzijds vloeide de kruisbestuiving tussen Beckett en Noh voort uit de praktijk van beeldend kunstenaar en theatermaker Kris Verdonck en het onderzoek naar posthumanisme en eindtijdelijkheid van dramaturg Kristof van Baarle. Anderzijds is er de concrete verwijzing naar Noh theater in het manuscript van Wachten op Godot, waar de regieaanwijzing bij de dans van Lucky als volgt luidt: "danse (voir Noh)" (Van Hulle en Verhulst, 2018). De voorbije vijftig jaar gebeurde er reeds onderzoek naar de eerder feitelijke overeenkomsten tussen Noh en Beckett (vb. Takahashi, 1982 en Okamuro 2008), en slechts in mindere mate naar de dieperliggende dramaturgische raakvlakken. Performing absence richt zich op zowel dramaturgische als performatieve aspecten van Noh en Beckett in de zoektocht naar artistieke vormen voor hoe afwezigheid zich in de huidige toestand van de wereld aandient. Zowel vanuit technologische, politieke als ecologische perspectieven is afwezigheid van tel. Technologische ontwikkelingen maken objecten, machines, algoritmes, ... steeds ‘levendiger’, en de mensen die ze gebruiken worden steeds intiemer en alomvattender gestuurd door en verwikkeld in allerlei toepassingen. Technologie wordt een spook, denk maar aan hoe AI chatbots vriendschappen en liefde nabootsen, maar ook rouw en waanbeelden versterken en kapitaliseren. Intussen kan men niet alleen van Artificie¨le Intelligentie spreken, maar ook van Artificie¨le aanwezigheid. Het doembeeld van de mens die steeds meer uit het plaatje verdwijnt, vervangen en uitgerangeerd, wordt weer een stap concreter.

Verdwijning en extinctie zijn ook vanuit ecologische hoek vormen van afwezigheid. De klimaatcatastrofe confronteert ons niet enkel met een zesde massaextinctie maar ook met de eigen sterfelijkheid en eindigheid: een perspectief dat tot een meer nederige houding noopt. Wanneer het vraagstuk van de technologie steeds meer verstrengeld raakt met dat van het antropoceen en een daadwerkelijke horizon van uitsterving krijgt, dan vraagt dat om nieuwe stappen in de artistieke taal. Welke figuren ontstaan er uit de verstrengeling van posthumanisme en antropoceen, uit technologische en ecologische catastrofe? Hoe nog performen ‘na het einde’? Wat performt er dan nog? Hoe kunnen we artistiek, dramaturgisch, technisch, speltechnisch vorm geven aan deze nieuwe staat van zijn? Een staat van zijn waarbij de overlapping tussen subject en object zo ver gaat, dat we wellicht beter spreken in termen van een andere, meer existentie¨le dichotomie, namelijk die tussen aanwezigheid en afwezigheid. Wat zijn de spoken van vandaag, hoe performen ze, hoe worden ze gee¨nsceneerd, gepresenteerd, wat is hun timing, zijn hun eventuele woorden, hun bewegingen, materialen? Hoe de betekeniscrisis veroorzaakt door deze situatie, vormgeven?
Op zoek naar antwoorden verkende dit onderzoeksproject vanuit praktische en performatieve perspectieven de raakvlakken tussen Beckett en Noh in de vorm van verschillende masterclasses rond het werk van Beckett en een performatieve staat van zijn voorbij de betekenis. Om het werk van Beckett beter te begrijpen, maakten we een voorstelling naar zijn kortverhaal The Lost Ones met studenten Drama. Om Noh beter te begrijpen, bestudeerden we niet enkel beeldmateriaal, literatuur en bijgewoonde voorstellingen, maar interviewden we ook verschillende noh-meesters en specialisten, het geen nog zal leiden naar een publicatie. In de creaties en installaties van Kris Verdonck, met als dramaturg Kristof van Baarle, werd eveneens verder onderzocht en toegepast, met een blijvende impact op hun praktijk.

This research project explored the intersections between the work of Samuel Beckett and Japanese Noh theatre. Both theatre practices have a special relationship with ghosts, absence, (non-)action, performativity and the relationship between subject and object. The motivation for this research project was twofold. On the one hand, the cross-pollination between Beckett and Noh stemmed from the practice of visual artist and theatre maker Kris Verdonck and the research into posthumanism and temporality by dramaturge Kristof van Baarle. On the other hand, there is a concrete reference to Noh theatre in the manuscript of Waiting for Godot, where the stage direction for Lucky's dance reads as follows: "danse (voir Noh)" (Van Hulle and Verhulst, 2018). Over the past fifty years, research has been conducted into the more factual similarities between Noh and Beckett (e.g. Takahashi, 1982 and Okamuro 2008), and to a lesser extent into the deeper dramaturgical similarities. Performing absence focused on both dramaturgical and performative aspects of Noh and Beckett in the search for artistic forms for how absence presents itself in the current state of the world. Absence is significant from technological, political and ecological perspectives. Technological developments are making objects, machines, algorithms, etc. increasingly 'lively', and the people who use them are becoming increasingly intimate and comprehensively controlled by and involved in all kinds of applications. Technology is becoming a spectre; just think of how AI chatbots mimic friendship and love, but also reinforce and capitalise on grief and delusions. Meanwhile, we can speak not only of Artificial Intelligence, but also of Artificial Presence. The doom-laden image of humans increasingly disappearing from the picture, replaced and sidelined, is becoming another step closer to reality.

Disappearance and extinction are also forms of absence from an ecological perspective. The climate catastrophe confronts us not only with a sixth mass extinction but also with our own mortality and finitude: a perspective that calls for a more humble attitude. When the issue of technology becomes increasingly intertwined with that of the Anthropocene and takes on a real horizon of extinction, this calls for new steps in artistic language. What figures emerge from the intertwining of posthumanism and the Anthropocene, from technological and ecological catastrophe? How can we still perform 'after the end'? What is there left to perform? How can we give artistic, dramaturgical, technical and performance-related form to this new state of being? A state of being in which the overlap between subject and object is so great that we might be better off speaking in terms of a different, more existential dichotomy, namely that between presence and absence. What are today's ghosts, how do they perform, how are they staged, presented, what is their timing, what are their words, their movements, materials? How can we shape the crisis of meaning caused by this situation?

In search of answers, this research project explored the intersections between Beckett and Noh from practical and performative perspectives in the form of various masterclasses on Beckett's work and a performative state of being beyond meaning. To better understand Beckett's work, we created a performance based on his short story The Lost Ones with drama students. To better understand Noh, we not only studied visual material, literature and attended performances, but also interviewed various Noh masters and specialists, which will lead to a publication. In the creations and installations of Kris Verdonck, with Kristof van Baarle as dramaturge, further research and application took place, with a lasting impact on their practice.