Foto Een brug tussen twee sectoren binnen de integrale jeugdhulp: het ontwikkelen en implementeren van een instrument gericht op het meten van levenskwaliteit bij jongeren

Meten van QoL bij jongeren.

M

Meten van QoL bij jongeren.

Een brug tussen twee sectoren binnen de integrale jeugdhulp: het ontwikkelen en implementeren van een instrument gericht op het meten van levenskwaliteit bij jongeren

Momenteel worden de contouren van het jeugdhulpverleningslandschap grondig hertekend door de invoering van de integrale jeugdhulp. Hierbij wordt onder meer sterk ingezet op het waarborgen van continuïteit in het hulpverleningstraject van jongeren en op het flexibel kunnen inspelen op veranderende noden van jongeren en hun omgeving. Deze flexibiliteit vraagt samenwerking tussen verschillende sectoren in de hulpverlening. De vraag van jongeren en hun gezin staat hierbij centraal.

In dit onderzoek spelen we in op de tendens tot intersectorale samenwerking. We richten ons hierbij tot vijf sectoren, namelijk Vlaams Agentschap voor Personen met een handicap, de Bijzondere Jeugdbijstand, Centra voor leerlingenbegeleiding, Geestelijke gezondheidszorg en Algemeen Welzijnswerk.
De organisaties binnen de integrale jeugdhulp ervaren verder een toenemende druk om verantwoording af te leggen over hun handelen, met als gevolg dat de investeringen en resultaten van de hulpverlening zichtbaar moeten kunnen gemaakt worden. In het kader van het realiseren van een kwaliteitsvolle en effectieve jeugdhulpverlening is er de laatste jaren in toenemende mate interesse in het Quality Of Life (QOL) kader. QOL, vertaald in het Nederlands als ‘kwaliteit van bestaan’ of ‘kwaliteit van leven’, is immers een uitkomstmaat die rekening houdt met verschillende domeinen en facetten in het leven van jongeren en die aanknopingspunten biedt die meegenomen kunnen worden gedurende het individuele begeleidingstraject.

Om de begeleiding te kunnen oriënteren richting een verhoogde QOL, is er een gedegen (betrouwbaar en valide) instrument nodig dat toelaat om een inschatting te maken van de actuele QOL van jongeren. Tot nog toe bestaat er geen geschikt instrument dat binnen deze sectoren en bij deze doelgroep kan gehanteerd worden. Voorliggend onderzoek introduceert het concept QOL als uitkomstmaat in de jeugdhulpverlening en richt zich hierbij op het ontwikkelen en implementeren van een QOL-meetinstrument. Naast het feit dat een instrument kan ondersteunen richting een meer effectieve hulpverlening, is het belangrijk dat hulpverleners de informatie ook tijdens hun begeleiding kunnen hanteren Het gebruik van een instrument moet dus niet enkel een pre- en postmeting zijn. In dit opzicht is het essentieel dat instrumenten worden beschouwd als werkinstrumenten die de praktijk dienen. Het ontwikkelen en het gebruik van een QOL-instrument wordt in dit project dan ook beschouwd als een manier om feedback en dialoog tussen hulpverlener en jongere te faciliteren, en om in het hulpverleningsproces te vertrekken vanuit de vraag van de jongere.

Het zinvol begeleiden van de jongeren houdt op deze manier in toenemende mate rekening met de eigen perceptie van jongeren over hun (kwaliteit van) leven en hun specifieke leefomstandigheden, en kan ertoe bijdragen dat de aangeboden ondersteuning afdoend aansluit bij hun specifieke behoeften. Hiernaast kan een dergelijk instrument ook ondersteunend werken in het legitimeren van het (professioneel) handelen binnen het jeugdhulpverleningslandschap.


Het onderzoek is samengesteld uit drie werkpakketten. In een eerste stap wordt de inhoud van het instrument, met name de QOL-items en bijkomende QOL-indicatoren, bepaald via focusgroepen met stakeholders, (jongeren, ouders, hulpverleners en leerkrachten), een systematische review van de literatuur en een expertenpanel. De verdere ontwikkeling van het instrument verloopt op een systematische wijze, waarbij aandacht wordt besteed aan de resultaten met betrekking tot de betrouwbaarheid en validiteit. De resultaten van voorgaande delen krijgen verdere praktijkrelevantie doordat deze worden gekoppeld aan een aangepaste handleiding en een trainingspakket. Het ontwikkelde instrument kan zo onmiddellijk in de praktijk worden ingeschakeld. Het kan aangewend worden om persoonlijke uitkomsten bij jongeren in kaart te brengen, die op hun beurt ingeschoven kunnen worden binnen het begeleidingstraject. Het kan bovendien ook faciliterend werken ten aanzien van het methodisch werken binnen casusoverleg, waarbij QOL als overkoepeld thema wordt aangegrepen om de situatie en noden van de jongeren bespreekbaar te stellen. Met het oog op het verspreiden van de praktische relevantie van QOL en het instrument worden vanuit HOGENT trainingsmomenten voorzien waarop geïnteresseerde voorzieningen kunnen intekenen. Daarnaast wordt de mogelijkheid gecreëerd om supervisie-momenten te organiseren, zodat continuïteit gewaarborgd wordt en de kans op implementatie vergroot. De rode draad doorheen dit onderzoek sluit nauw aan bij twee expertisedomeinen van de vakgroep Orthopedagogie: ‘Quality of Life’ en ‘Ondersteuning van bijzondere doelgroepen’. Verder krijgt de triade praktijk, beleid en onderzoek, die sterk wordt uitgedragen door de vakgroep, een centrale positie in het onderzoeksproject. Dit gebeurt door het opzetten van een doorgedreven samenwerking met actoren uit de verschillende luiken. Gezien een niet onbelangrijk percentage van de studenten binnen de opleiding professionele bachelor in de Orthopedagogie later ook aan de slag zullen gaan in dit werkveld, is het belangrijk dat studenten zicht hebben op belangrijke ontwikkelingen binnen de integrale jeugdhulp, waaronder de groeiende aandacht voor hulpverleningsuitkomsten.

De verworven inzichten uit dit onderzoek zullen dan ook geïntegreerd worden in verschillende opleidingsonderdelen. Daarbij wordt bijvoorbeeld in het opleidingsonderdeel ‘Kinderen en jongeren met gedrags-, emotionele en psychosociale problemen’ een onderwijspakket ontwikkeld dat sterk gekoppeld is aan het voorliggend onderzoek. Hiernaast kan de verbinding van een QOL-kader met de jeugdhulpverlening ook een plaats krijgen binnen het postgraduaat ‘Omgaan met kinderen en jongeren met een psychische problematiek’. Gezien de hervormingen in het jeugdhulplandschap, zijn niet enkel hulpverleners maar ook leerkrachten nauw betrokken actoren. Leerkrachten spelen immers een belangrijk rol in het leven van jongeren. In dit opzicht kunnen de projectresultaten ook een plaats krijgen binnen opleidingsonderdelen binnen de Professionele bachelor in het Lager of Secundair Onderwijs.

Het meetinstrument dat wordt ontwikkeld in de schoot van dit project is een opportuniteit voor onderzoek, onderwijs, praktijk en beleid om het verhaal van het uitkomstengericht werken binnen de jeugdhulpverlening vanuit een holistisch kader te benaderen. Doordat dit onderzoeksproject zich richt op verschillende actuele ontwikkelingen in het werkveld en toespitst op het ontwikkelen van een praktijkgericht wetenschappelijk onderbouwd QOL-instrument, kan HOGENT een belangrijke strategische partner worden in de verdere vormgeving van de huidige en toekomstige jeugdhulpverlening.

Een brug tussen twee sectoren binnen de integrale jeugdhulp is een onderzoeksproject van het onderzoekscentrum EQUALITY ResearchCollective.

Projectcoördinator

Goedele De Nil

Copromotoren

Claudia Claes

Projectmedewerkers

Chris Swerts

Looptijd

1/10/2015 - 31/08/2020

Financier

HOGENT

Programma financier

PWO-focusprojecten

Externe organisaties

Universiteit Gent, Faculteit Psychologie en Pedagogische Wetenschappen, Vakgroep Orthopedagogiek
Openluchtopvoeding vzw, Brasschaat
VZW aPart, Gent
CANO Begeleidingscentrum VWZ Stappen, Sint-Amandsberg
Agentschap Jongerenwelzijn, Afdeling Voorzieningenbeleid, Brussel
vzw Jongerenbegeleiding-informant, Gent
Steunpunt Expertise Netwerken vzw, Antwerpen